در دنیای پزشکی، «آلزایمر» و «دمانس» دو واژهی رایج اما گاهی گیجکنندهاند. بسیاری از افراد تصور میکنند که این دو اصطلاح مترادف هستند، اما در حقیقت تفاوتهایی اساسی بین آنها وجود دارد. این مقاله تلاش دارد با زبانی ساده و علمی، تفاوت بین آلزایمر و دمانس را توضیح دهد و آگاهی عمومی را دربارهی این اختلالات افزایش دهد.
دمانس چیست؟
فهرست سرفصل ها
دمانس (Dementia) یک اصطلاح کلی برای توصیف مجموعهای از علائم است که شامل اختلال در حافظه، تفکر، قضاوت، زبان و توانایی انجام فعالیتهای روزمره میشود. دمانس یک بیماری خاص نیست، بلکه نتیجهی مجموعهای از بیماریهای مختلف است که به مغز آسیب میزنند.
علائم رایج دمانس:
- فراموشی مکرر
- سردرگمی در زمان و مکان
- اختلال در گفتار و درک مطلب
- تغییرات رفتاری و خلقی
- اختلال در تصمیمگیری
علل رایج دمانس:
- آلزایمر (شایعترین علت دمانس)
- زوال عقل عروقی (به دلیل سکته مغزی)
- زوال عقل لوئیبادی
- زوال عقل فرونتوتمپورال
کلید اصلی درک تفاوت آلزایمر و دمانس در این نکته است: دمانس یک وضعیت کلی است؛ آلزایمر یکی از انواع آن.
بیماری آلزایمر چیست؟
آلزایمر (Alzheimer’s Disease) یک نوع خاص و شایعترین نوع دمانس است که حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد موارد دمانس را شامل میشود. این بیماری پیشرونده و غیرقابل درمان، با آسیب به سلولهای عصبی مغز همراه است که به مرور زمان عملکرد شناختی فرد را کاهش میدهد.
مراحل بیماری آلزایمر:
- مرحلهی اولیه (خفیف): فراموشیهای کوچک، کاهش تمرکز
- مرحلهی میانی: اختلالات جدی در حافظه، رفتار غیرعادی، نیاز به کمک
- مرحلهی پیشرفته: از دست دادن کامل استقلال، ناتوانی در صحبت یا راه رفتن
علائم آلزایمر (با دمانس اشتراک دارد ولی شدیدتر است):
- از دست دادن شدید حافظه
- ناتوانی در تشخیص چهرهها
- اختلال در گفتار و نوشتار
- تغییرات رفتاری شدید
- افسردگی، اضطراب و بیقراری
تفاوت آلزایمر و دمانس؛ نگاهی تخصصیتر
| ویژگیها | دمانس | آلزایمر |
|---|---|---|
| تعریف | سندرمی با مجموعهای از علائم شناختی | نوعی خاص از دمانس |
| علت | چندین بیماری مختلف | تجمع پروتئین آمیلوئید و تائو در مغز |
| روند پیشرفت | بسته به نوع بیماری | پیشرونده و غیرقابل برگشت |
| سن شروع | میتواند در سنین مختلف شروع شود | معمولاً بعد از ۶۵ سالگی |
| درمان | گاهی با کنترل بیماری زمینهای قابل توقف است | درمان قطعی ندارد، فقط کنترل علائم |
روشهای تشخیص
تشخیص دمانس:
- ارزیابی روانشناختی
- آزمایشهای نورولوژیکی
- اسکن MRI یا CT مغز
- آزمایش خون
تشخیص آلزایمر:
- بررسی علائم شناختی پیشرونده
- تصویربرداری از مغز برای بررسی آتروفی
- بررسی عملکرد پروتئینهای مغزی
- رد سایر علل دمانس
آیا درمانی وجود دارد؟
درمان دمانس:
در برخی از موارد دمانس، با شناسایی و درمان علت زمینهای (مثلاً تومور، کمکاری تیروئید یا کمبود ویتامین B12) میتوان روند بیماری را متوقف یا کند کرد.
درمان آلزایمر:
درمان قطعی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما داروهایی مثل دونپزیل، ریواستیگمین یا ممانتین برای کاهش علائم تجویز میشوند. همچنین توانبخشی شناختی، حمایت خانواده و مراقبت پرستاری تخصصی نقش مهمی در افزایش کیفیت زندگی بیمار دارند.
پیشگیری از دمانس و آلزایمر
اگرچه نمیتوان کاملاً از بروز این بیماریها جلوگیری کرد، اما برخی عادتهای سالم میتوانند خطر را کاهش دهند:
- تغذیه سالم به سبک مدیترانهای
- ورزش منظم
- فعالیت ذهنی مثل حل جدول یا یادگیری زبان
- کنترل فشار خون و دیابت
- ارتباطات اجتماعی فعال
نتیجهگیری
تفاوت آلزایمر و دمانس موضوعی حیاتی در درک بهتر اختلالات مغزی است. دمانس یک واژهی عمومی است که شامل انواع مختلفی از اختلالات شناختی میشود و آلزایمر یکی از شایعترین و مخربترین انواع آن است. شناخت دقیق این تفاوتها، میتواند به تشخیص سریعتر، درمان بهتر و مراقبت مؤثرتر بیماران منجر شود.